Co to jest Taiko

taiko icon blk | Co to jest Taiko

W dyskusji o skalowaniu Ethereum dominują dwie technologie: Optymistyczne Rollupy i ZK-Rollupy. O ile te pierwsze, reprezentowane przez projekty takie jak Arbitrum czy Optimism, zdobyły wczesną popularność, o tyle ZK-Rollupy są postrzegane jako docelowe rozwiązanie technologiczne ze względu na ich wyższe gwarancje bezpieczeństwa. W tej kategorii jednym z najważniejszych projektów jest Taiko.

W tym artykule wyjaśniamy, co to jest Taiko, jak działa jego unikalne podejście do technologii ZK-EVM i jakie ma ambicje, by stać się najbardziej zdecentralizowanym i kompatybilnym rozwiązaniem skalującym dla Ethereum.

Taiko – Definicja i główny cel

Taiko to zdecentralizowany ZK-Rollup (Zero-Knowledge Rollup) dla Ethereum, zaprojektowany jako w pełni ekwiwalentny z EVM (Ethereum Virtual Machine). Jego nadrzędnym celem jest skalowanie Ethereum bez kompromisów w kwestii bezpieczeństwa i decentralizacji, jednocześnie oferując deweloperom i użytkownikom środowisko identyczne z główną siecią.

W przeciwieństwie do Optymistycznych Rollupów, które zakładają, że transakcje są poprawne (i dają czas na ich zakwestionowanie), ZK-Rollupy działają na innej zasadzie.

Analogia: Sprawdzanie pracy domowej z matematyki
Wyobraź sobie, że sieć Layer 2 to uczeń, który oddaje nauczycielowi (sieci Ethereum) swoją pracę domową (paczkę transakcji).

  • Optymistyczny Rollup mówi: „Nauczycielu, oto moje wyniki. Zaufaj mi, że są poprawne. Jeśli któryś z kolegów zauważy błąd w ciągu tygodnia, daj mi znać.”
  • ZK-Rollup (jak Taiko) mówi: „Nauczycielu, oto moje wyniki. Dołączam do nich kompletny, matematyczny dowód, który krok po kroku potwierdza, że każde zadanie zostało rozwiązane poprawnie. Nie musisz mi ufać ani niczego sprawdzać – dowód jest niepodważalny.”

Jak działa Taiko? Potęga ZK-EVM typu 1

Sercem technologii Taiko jest dążenie do bycia ZK-EVM typu 1. To kluczowe pojęcie, które definiuje jego architekturę.

  1. ZK-Rollup: Taiko grupuje transakcje poza główną siecią (off-chain), a następnie generuje dla nich kryptograficzny dowód o zerowej wiedzy (ZK-proof). Ten dowód matematycznie gwarantuje, że wszystkie transakcje w paczce zostały wykonane poprawnie, bez ujawniania ich szczegółów. Następnie ten zwięzły dowód jest publikowany na Ethereum, co jest niezwykle tanie i bezpieczne.
  2. ZK-EVM (ZK Ethereum Virtual Machine): To implementacja ZK-Rollupu, która jest w stanie wykonywać smart kontrakty napisane dla Ethereum.
  3. Typ 1 – Ekwiwalencja z Ethereum (Ethereum-Equivalence): To najwyższy stopień kompatybilności. Oznacza, że ZK-EVM Taiko jest zaprojektowany tak, aby być identyczny z EVM Ethereum na najgłębszym poziomie. Nie wprowadza żadnych modyfikacji w kodzie, hashowaniu czy strukturze danych. Dla deweloperów oznacza to, że mogą przenosić swoje aplikacje i narzędzia na Taiko bez żadnych zmian, co jest ogromnym ułatwieniem.

Co wyróżnia Taiko? Trzy kluczowe cechy

  1. Zdecentralizowany i otwarty od samego początku
    Wiele sieci L2 startuje ze scentralizowanym sekwencerem (podmiotem porządkującym transakcje). Taiko od początku projektuje swoją architekturę tak, aby zarówno rola sekwencera, jak i provera (podmiotu generującego dowody ZK) była w pełni otwarta i dostępna dla każdego, kto chce wziąć udział w działaniu sieci.
  2. Pełna ekwiwalencja z Ethereum
    Dążenie do bycia ZK-EVM typu 1 to główny wyróżnik technologiczny. Podczas gdy inne ZK-Rollupy często wprowadzają pewne modyfikacje, aby ułatwić generowanie dowodów, Taiko stawia na bezkompromisową zgodność. To upraszcza pracę deweloperów i zapewnia, że sieć będzie zachowywać się dokładnie tak, jak oczekują tego użytkownicy przyzwyczajeni do Ethereum.
  3. Based Contestable Rollup (BCR)
    Taiko rozwija innowacyjną, hybrydową architekturę, która łączy zalety ZK-Rollupów z mechanizmami znanymi z Optymistycznych Rollupów. Wykorzystuje ona m.in. sekwencerów z głównej sieci Ethereum (L1), co ma na celu dalsze wzmocnienie decentralizacji i bezpieczeństwa.

Token TAIKO

Protokół posiada natywny token o nazwie TAIKO. Jego główna funkcja nie polega na opłacaniu transakcji (do tego służy ETH), lecz na zapewnieniu prawidłowego działania sieci. Użytkownicy mogą stakować tokeny TAIKO, aby uruchomić węzeł i pełnić rolę proposera (tworzącego bloki) lub provera (generującego dowody ZK), otrzymując za to nagrody. Token pełni również funkcje zarządcze w ramach Taiko DAO.

Zalety i Ryzyka Taiko

Zalety:

  • Wysokie bezpieczeństwo: Gwarancje matematyczne ZK-proofów są silniejsze niż model optymistyczny.
  • Ekwiwalencja z Ethereum: Maksymalna kompatybilność i łatwość migracji dla deweloperów.
  • Nacisk na decentralizację: Otwarta architektura dla kluczowych ról w sieci.
  • Brak 7-dniowego okresu oczekiwania: Wypłaty środków z L2 na L1 są znacznie szybsze niż w przypadku Optymistycznych Rollupów.

Ryzyka:

  • Złożoność technologiczna: ZK-EVM, zwłaszcza typu 1, to nowa i niezwykle skomplikowana technologia.
  • Koszty generowania dowodów: Obliczenia potrzebne do stworzenia ZK-proofów są bardzo intensywne, co historycznie przekładało się na wyższe koszty operacyjne.
  • Dojrzałość rynku: Technologia ZK-Rollup wciąż dojrzewa, a konkurencja w tej niszy jest bardzo duża (m.in. StarkNet, zkSync, Polygon zkEVM).

Podejście technologiczne obrane przez Taiko zyskało znaczące uznanie, w szczególności ze strony współzałożyciela Ethereum, Vitalika Buterina. Jego wsparcie przejawiało się na kilka sposobów:

  1. Wsparcie teoretyczne dla architektury: W swoim głośnym artykule na blogu zatytułowanym „The different types of ZK-EVMs”, Buterin sklasyfikował różne rodzaje ZK-EVM. Opisał w nim Typ 1, czyli ten dążący do pełnej ekwiwalencji z Ethereum, jako „ostatecznie to, czego potrzebujemy” i „idealny dla rollupów”. Taiko jest czołowym przedstawicielem właśnie tej, najbardziej bezkompromisowej ścieżki rozwoju.
  2. Symboliczny akt przy starcie sieci: To teoretyczne poparcie przerodziło się w praktyczny gest w maju 2024 roku, kiedy Vitalik Buterin osobiście zaproponował pierwszy blok na sieci głównej Taiko. Było to postrzegane w społeczności jako silny sygnał zaufania i aprobaty dla projektu.
  3. Publiczne potwierdzenie w mediach społecznościowych: Buterin kontynuował wyrażanie swojego poparcia, publikując we wrześniu 2024 roku wpis na platformie X, w którym ponownie podkreślił swoje podekscytowanie podejściem Taiko, w szczególności jego architekturą „based rollup”.

Połączenie zgodności z teoretyczną wizją Ethereum, bezpośredniego zaangażowania przy starcie sieci i publicznego wsparcia ze strony kluczowej postaci w branży jest uważane za mocny argument przemawiający za długoterminową strategią Taiko.

Podsumowanie

Podsumowując, co to jest Taiko, należy myśleć o nim jako o zaawansowanym technologicznie ZK-Rollupie, który postawił sobie za cel bycie jak najwierniejszą i najbardziej zdecentralizowaną kopią Ethereum w środowisku Layer 2. Jego podejście jest ambitne i stawia czoła największym wyzwaniom technicznym, ale jeśli zakończy się sukcesem, może stać się jednym z najważniejszych elementów w przyszłości skalowalnej i bezpiecznej sieci Ethereum.